majal

 

ضریح بهانه مردم است برای یاد حسین

3-4 روز است از عراق برگشته ایم. از سفری 28 روزه که طی آن باقی مانده ضریح امام حسین به کربلا برده شد تا بعد از اربعین عملیان تعویضش انجام شود. وقتی از اهواز به سمت کوت عبدالله می رفتیم رفیقی از خبرگزاری فارس زنگ زد که یادداشتی بنویسم. در همان خیابان پر ازدحام منتهی به کوت عبدالله در چمنهای کنار راه که خانواده های خسته تر یا مسن ترها نشسته بودند، نشستم و این یادداشت را نوشتم. در مدت نوشتن این یادداشت تریلی حدود 150 متر جلوتر آمده بود در میان ازدحام جمعیت. اغراق نیست اگر بگویم ما کل خوزستان را پیاده آمدیم تقریبا.

 

یکم. سال جاری را تقریبا تمامی در سفر گذراندم اما در میان آنها سفر با ضریح امام حسین(ع) چیز دیگری بود. نه در این سال که در کل عمرم. قبل از این می‌دانستم در بین مردم ایران عشق و علاقه‌ای جدی به امام حسین(ع) وجود دارد ولی در این سفر این موضوع را درک کردم، هم عمق و هم گستره این علاقه را.

رفتار مردم در قم، تهران، ساوه، اراک، بروجرد، خرم آباد، دزفول، شوشتر و اهواز و حتی روستاهای اطراف همه یکسان بود و جغرافیا و قومیت‌ها به جز در نوع برخورد هیچ تفاوت ذاتی‌ای نداشت. هر جا ضریح رفت شهر و روستا تعطیل شد و مردم به آن بهانه بغض خود فرو خورده خودشان در طول تاریخ را رها کردند.

 با دیدن کودک، جوان و پیری که حسین را از عمق جان فریاد می‌زند، با پای برهنه ضریحش را استقبال و بدرقه می‌کند، بر سر و سینه می‌زند تازه می‌فهمیدم که امام راحل(ره) چقدر روشن ضمیر بود که فرمود محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است و در معنای دیگری منظورش این بوده که این حسین(ع) است که اسلام را زنده نگه داشته است. خونی که از حسین، خانواده‌‌ و یارانش ریخته شد امروز در کالبد اسلام و تشیع جاری است و من این توفیق را داشته‌ام که این واقعیت را در این سفر به چشم سر هم ببینم.

 

 

دوم. قرار است سفرنامه این اتفاق تاریخی را بنویسم و از حالا می‌دانم که نمی‌توانم آنچه دیده‌ام، شنیده‌ام و حس کرده‌ام را قلمی کنم. می‌دانم این علاوه بر محدودیت توانایی من به عظمت واقعه نیز مربوط است. عظمتی که هیچ رسانه‌ای قدرت وصفش را ندارد و هر چند متاسفانه باید گفت که ما آنطور که باید این اتفاق و عظمتش را جدی نگرفته‌ایم.

سوم. از زبان سه استاندار و سه امام جمعه شنیدم که در مکان‌ها و زمان‌های مختلف گفتند که این اتفاق مردم را تا مدت‌ها بیمه کرد و از زبان همین‌ها شنیدم که گفتند هیچ اجتماعی را به این گستردگی و عمق ندیده‌اند. راستی در جمهوری اسلامی چقدر باید هزینه می‌شد تا حرکتی فرهنگی با این عمق و گستره راه افتد؟ چند سازمان و نهاد باید با احکام محکم دولتی و حکومتی تلاش کنند تا مردم با پای خودشان در چنین جمع تاثیرگذاری حضور داشته باشند؟

این که گفتم سر خط جوابی باشد برای آنها که با کوته‌فکری و نادانی این کار، هزینه‌ها و تاثیراتش را مورد پرسش قرار داده‌اند. کاش می‌شد شور و شعور مردم (مردم که می‌گویم نه یعنی یک دسته خاص بلکه واقعا همه مردم) را به اینان نشان داد تا بفهمند و بدانند مبارکی این اتفاق را.

چهارم. حالا که دارم این مطلب را می‌نویسم حدود 5 ساعت است که از اهواز حرکت کرده‌ایم و هنوز به مصلی کوت عبدالله که حدود 12 کیلومتر با اهواز فاصله دارد، نرسیده‌ایم. از شوشتر تا اهواز حدود 30 ساعت در راه بودیم و همین اوضاع را در همه مسیر تجربه کرده‌ایم. در تمام مسیر مورد محبت مردم بودیم، میوه به ما دادند، غذا دادند، در خانه‌هایشان را برایمان باز کردند، سیرابمان کردند، تعظیم و تکریمان کردند که فقط به بهانه انتسابمان به خدمت به امام حسین(ع) بوده است.

دلها بسوزد برای کاروانی که در همین روزها می‌رفت سمت شام آنها انتسابشان به حسین محکم‌تر و بی‌واسطه‌تر بود ولی جواب هر کارشان و هر حرفشان بی‌احترامی بود و تهدید و وحشت.

 

پنجم. ما با ضریح امام حسین همراه هستیم ولی مردم دلشان با حسین است نه ضریح. در این بیش از 13 روز حرف و شعار مردم حسین(ع) است و لبیک یا حسین(ع).

به عنوان شاهدی که از ابتدای سفر ضریح همه چشم و گوش شده برای ثبت آنچه می‌گذرد، باید بگویم ضریح فقط بهانه مردم است برای یاد کردن حسین...

پيام هاي ديگران ()        PermaLink;        ۱۳٩۱/۱٠/٦ - مهدی قزلی

قالی‌شویان، آئینی که جلال را یاد محشر عرفات انداخت

تشییع قالی در مشهد اردهال- 6

صبح روز جمعه راه افتادم سمت اردهال. هوا هنوز کاملا روشن نشده بود که راه افتادم و وقتی رسیدم دیگر خورشید همه جا را روشن کرده بود. به سختی جای پارک پیدا کردم و نزدیک همان جای پارک بازار موقت بزرگی دیدم که غلغله بود. فروشنده‌ها جنس‌هایشان را با پلاستیک پوشانده بودند که گرد و خاک خرابشان نکند.

رفتم سمت امامزاده. مردم در اردهال و محوطه اطراف امامزاده پراکنده بودند و به نظر نمی‌رسید برنامه شروع شده باشد ولی وقتی وارد صحن سمت قبله شدم دیدم قیامت چوب به دست‌هاست. فریاد «عزا عزاست امروز، روز عزاست امروز، مردم فین کاشان، صاحب عزاست امروز» در صحن طنین داشت. شعار برای درست شدن قافیه با غلط انشایی ادا می‌شد چون مردم فین کاشان باید با فعل جمع صاحب عزا می‌شدند.

چوب‌دارها دور حوض می‌چرخیدند و گاهی چوب‌ها را به هم می‌زدند که صدای منحصر به فردی درست می‌کرد. بیشتر آنها که دور حوض بودند به اندازه کافی جوان بودند که بتوانند فشار و گرما را تحمل کنند. نظام اسلامی، مجری برنامه، پشت میکروفن اشعاری می‌خواند در عظمت فین و فینی‌ها و جملات ادبی‌ای که زمین و زمان و آسمان را به هم می‌دوخت. حدود ساعت 8 صبح بالاخره با تلاش مجری مردم نشستند روی زمین و البته هنوز چوب‌های‌شان را سر دست نگه داشته بودند. کسی یک دسته چوب دستش بود و به فینی‌هایی که به هر دلیل چوب نداشتند می‌داد. بعضی‌ها بچه‌های کوچک‌شان را بغل کرده بودند یا روی دوش گرفته بودند و چوبی هم دست او داده بودند تا بداند نمی‌شود فینی بود و در این مراسم شرکت نکرد و چوب به دست نگرفت.

چوب‌ها متفاوت بود. از شاخه‌های تازه درخت که صاف و صوف شده بود تا چماق‌های پدر و مادردار، بعضی هم خراطی شده. بعضی‌ها هم چماق را نوار پیچ کرده بودند و معلوم بود سال‌ها این چوب در خانه و خانوده‌شان مراسم قالی‌شویان به خود دیده.

مجری سعی می‌کرد با حرف‌هایی که می‌زند صحنه را که کمی خشن به نظر می‌رسید تبدیل کند به فضای عشق و علاقه مردم به اهل‌بیت. فینی‌ها ولی سراسر شور بودند و نمی‌توانستند این فرصت نیم روزه در سال‌شان را که مهم‌ترین خصیصه هویتی‌شان بود، ندیده بگیرند. البته جمعه قبل از مراسم با نام جمعه جار، طلیعه این برنامه است (در این جمعه برنامه هفته بعد را در فین و خاوه و کاشان جار می‌زنند) و در جمعه بعد از مراسم قالی‌شویان هم نشلجی‌ها در اردهال جمع می‌شوند و سرجمع حدود 20-30 روز بازار این برنامه گرم است ولی قابل انکار نیست که اصل ماجرا در همین نیم روز خلاصه می‌شود.

چنان ازدحامی در صحن بود که از جایم تکان نمی‌توانستم بخورم. پیرمردهای فینی هم کمی دورتر از معرکه و کنار ما ایستاده بودند. حجت الاسلام دکتر رفیعی سخنران برنامه بود و تنها قسمت برنامه که رنگ و بوی معرفتی داشت همین قسمت بود. تبیین جایگاه علی بن باقر مهمترین بحث منبر بود و روضه منبر هم  روضه حبیب بود که خودش را رسانده بود به کربلا برای کمک به امام حسین. رفیعی گفت: ‌ای مردم کاش شما با همین چوب‌هایتان کربلا بودید برای کمک به امام حسین و عکس‌العمل مردم نه گریه بود و نه فریاد بلکه به هم زدن چوب‌ها بود در مقابل این جمله.

مداح بعد از سخنران مجلس را به دست گرفت و باز اسم‌های آشنای جغرافیای کاشان در شعر پر بود و همانطور که گفتم تلاش برای مقایسه این ماجرا با ماجرای عاشورای سال 61 تا جایی که بعضی از شعرهای معروف و تاریخی درباره امام حسین با جابجا کردن بعضی کلمات و داخل کردن کلماتی مثل اردهال و فین و کاشان و ... در این مراسم استفاده می‌شد.

حسین حسین که بالا گرفت فینی‌ها چوب‌ها را به هم زدند که یعنی شور. مردهای فینی که لباس سیاه پوشیده و سربند قرمز بسته بودند، هجوم می‌بردند سمت پله‌ها برای گرفتن قالی از خاوه‌ای‌ها که کلیددار حرم هستند. مداح سعی بیهوده می‌کرد برای اینکه وادارشان کند به سینه زنی. با آمدن قالی شور و ازدحام جمعیت به آشوب کشیده شد و موج در جمعیت افتاد. هیچ کس حرف مجری را گوش نمی‌داد. فیلم بردارها و مامورهای نیروی انتظامی که برای انجام وظیفه روی دیوارها و پشت بام ساختمان‌های حرم بودند مبهوت مراسم شده بودند.

در همین آشوب و شور، قالی روی دوش جوانان فینی از صحن خارج و به سمت سرچشمه‌ای در یک کیلومتری حرم برده شد برای شستشو. قالی اصلا دیده نمی‌شد. جوان‌ها به جای اینکه آن را روی دست بگیرند، روی دوش گذاشته و با دو دست محکم گرفته بودند. هیچ کس جلوی آنها را نگرفته بود ولی خودشان ناهماهنگ بودند. کشاکش بردن قالی به هر سمتی، سرعت حرکت را کم می‌کرد هرچند به هرحال از صحن خارج شدند.

نفسی گرفتم و از صحن خارج شدم. فینی‌ها رفته بودند برای شست‌وشوی نمادین و کمی خلوت شده بود. جوانی یک صندوق گذاشته بود جلویش و با بلندگو داد و بی‌داد می‌کرد برای جمع کردن کمک‌های مردمی برای ساخت ساختمان قتل‌گاه. از طرف حضرت علی اکبر و حضرت رسول و حضرت فاطمه به مردم عوض می‌داد، به هرکس به فراخور سن و سال و جنسیتش. حسابی حرصم از دستش درآمد و البته چه کار می‌توانستم بکنم!

می‌رفتم سمت سرچشمه که عده‌ای از فینی‌ها چوب به دوش برمی‌گشتند. حسابی خسته شده بودند و هیجان‌شان تخلیه شده بود. می‌رفتند سمت حرم برای برنامه پس دادن قالی. از دورتر قالی روی دوش فینی‌ها می‌آمد. روی سر جمعیت هاله‌ای از گرد و خاک و بخار بود. بعضی از فینی‌ها نقش نگهبان را بازی می‌کنند و رسما مواظب‌اند غیر فینی داخل جمعیت مشایعه کننده قالی نشود. گوشه و کنار هم جروبحث‌های کوچکی بین مردم و همین نگهبان‌ها راه می‌افتد. یکی از همین نگهبان‌ها به قیافه‌ام نگاه کرد و دست روی سینه‌ام گذاشت و هلم داد عقب. جاافتاده‌ترهای‌شان مردم را بیم می‌دادند که: «می‌مانید زیر دست و پا.»

قالی کم‌کم نزدیک شد. در میان دست‌هایی که دور قالی حلقه شده بود اصلا خود قالی دیده نمی‌شد. حتی وقتی رفتم روی یک بلندی نمی‌توانستم ببینمش. عده‌ای آب و گلاب می‌ریختند روی سر تشییع‌کنندگان و بخاری که بلند می‌شد مال همین آب و گلاب بود.

مردم جلوی دسته فینی‌ها را نگرفته بودند، ولی خودشان از خودبی‌خود و ناهماهنگ بودند. هرکس قالی را به سمتی می‌کشید.

همین سرعتشان را کند می‌کرد. گاهی بین خود فینی‌ها هم اختلاف می‌افتاد. یکی‌شان که یکی از بندهای سبزرنگ دور قالی را باز کرده بود نزدیک بود حسابی چوب‌کاری شود!

مردم تمام اطراف بودند. روی تپه و کوه‌های مشرف به صحن هم آدم بود، در واقع هرجایی که جای دو پا وجود داشت و گاهی جاهای خطرناک.

فینی‌ها از صحن جنوبی (صحن قبله) قالی را تحویل گرفتند و قرار بود از صحن شرقی تحویل بدهند. مجری پشت میکروفن داد می‌زد: مردم فین امروز روز شماست. شاید به خاطر همین جملات جلال برنامه را یک جور تفاخر و اشرافیت دهاتی می‌داند.

قرار بود بعد از تحویل قالی نماز جمعه برگزار شود. به همین خاطر نمی‌شد قالی دیرتر از اذان تحویل داده شود. مداح هرچه داد می‌زد و خواهش می‌کرد قالی را تحویل دهند جوان‌ها گوش نمی‌کردند. موقع تحویل قالی فینی‌ها از خود بی‌خود شده بودند واقعا. کسی از روی تریبون جوانان فینی را قسم می‌داد به خود علی بن باقر که قالی را تحویل خاوه‌ای‌ها بدهند. وقت اذان شد و یک نفر از پشت همان میکروفن اذان گفت و شاید همین اذان باعث شد که جوان‌ها کوتاه آمدند. وسط اذان بالاخره قالی را دادند و شور گرفتند و این بار بدون چوب. این اوج برنامه بود.

وقتی اذان تمام شد، در صحن حرم هم بسته شده بود و فینی‌ها آخرین فریادهایشان را هم زده بودند و بی‌جان و بی‌رمق از ایوان بیرون ‌آمدند. جلال آنجا یاد سعی صفا و مروه افتاده بود، ولی دیگر از فرط شلوغی، هروله‌ای وجود ندارد. آدم یاد محشر مشعر می‌افتد و شلوغی منا و عرفات.

کمی که خلوت شد یاد سهراب سپهری افتادم که به وصیت خودش در همین حرم دفن شده است. با خودم گفتم بد نیست حالا که گذرم به مشهد اردهال افتاده بعد از زیارت پسر امام باقر (ع) فاتحه‌ای هم برای سهراب سپهری بخوانم.

پایان

قسمت اول

قسمت دوم

قسمت سوم

قسمت چهارم

قسمت پنجم

این مطلب در خبرگزاری مهر منتشر شده است


پيام هاي ديگران ()        PermaLink;        ۱۳٩۱/۱٠/٥ - مهدی قزلی

سلطان‌علی، امامزاده مهاجر و مجاهد و جدّ اعلای جلال

تشییع قالی در مشهد اردهال- 5

شب موقع خواب دو کتابی را که درباره قالی‌شویان همراه خودم آورده بودم ورق زدم. درباره مراسم که حرف می‌افتد کمتر راجع به خود پسر امام باقر (ع) صحبت می‌شود. در سال 113 هـ.ق. یعنی حدود نیم قرن بعد از حادثه کربلا مردم کاشان و چهل‌حصاران و فین قاصدی را به مدینه می‌فرستند به اسم عامر بن ناصر فینی که یکی از صحن‌های امامزاده هم به نام اوست. این قاصد می‌رود تا از امام باقر (ع) درخواست کند کسی را برای ارشاد و تبلیغ به کاشان بفرستد.

آنهایی که با تاریخ تشیع آشنایی دارند می‌دانند که با روی کار آمدن حجاج ثقفی خاندان اشعری حدود 30 سال قبل از آمدن پسر امام باقر (ع) به کاشان، مجبور به ترک کوفه و هجرت به قم شد. اشعری‌ها که هم شیعه بودند و هم دیگر از آب و هوای کوفه استفاده نمی‌کردند کم‌کم پایه گذار یک جریان شیعی اصیل 12 امامی شدند. بعضی از این مهاجرین هم به کاشان رفتند و کاشان هم بعد از قم پایگاه شیعی مهمی شد. رقابتی هم بین این دو شهر راه افتاد که شاید فرستادن عامر بن ناصر پیش امام باقر (ع) برای معرفی یک مبلغ، بخشی از این رقابت باشد.

به هرحال امام باقر (ع) پسرش علی را در جواب درخواست کاشانی‌ها به آن منطقه فرستاد و این اهمیت زیادی دارد. بسیاری از علویون مدفون در جای جای ایران یا از ترس جان‌شان مجبور به هجرت شده‌اند یا با دیدگاه زیدی برای به دست آوردن قدرت. با اینکه علوی‌ها کلا اهل فضل و اخلاق و زهد بودند ولی بین آنها کسانی که مورد تایید مستقیم و صریح امامان ما قرار گرفته باشند زیاد نیستند. اینکه سلطان‌علی به دستور و درخواست مستقیم امام باقر (ع) به سوی کاشان رفته اهمیت زیادی دارد. معلوم می‌شود او مورد تایید امام باقر (ع) بوده و مردم کاشان هم برای امام اهمیت داشته‌اند. به هر حال سلطان‌علی امامزاده مهاجر، مبلغ و مجاهد بود آن هم تحت تایید امام معصوم. با شهادت امام باقر (ع)، امام صادق (ع) با نامه‌ای جایگاه او را تثبیت می‌کند و تایید دو امام در کارنامه سلطان‌علی ثبت می‌شود.

او هم فعالیتش را در میان مردم شروع می‌کند و مورد توجه قرار می‌گیرد. عواید باغ‌ها و مزارع زیادی در اختیار او قرار می‌گیرد و نفوذش در میان مردم زیاد می‌شود.

وجود امامزاده‌های دیگر در اردهال و اطراف کاشان نشان دهنده علاقه‌مند بودن مردم این سرزمین به اهل‌بیت بوده است و معلوم می‌شود خبر رفتارهای آنها به گوش اهل مدینه رسیده و اگر خبری تا مدینه برود لاجرم تا شام هم می‌رود!

حکومت اموی از وضعیت کاشان نگران می‌شود و با طرح نقشه و فرستادن سپاهی در سال 116 از قزوین با ترفندهای مختلف با علی بن امام محمدباقر که برای گذراندن ایام گرم سال در اردهال بوده درگیر می‌شود و ایشان را به شهادت می‌رساند. پیک‌های کمک خواهی سلطان‌علی وقتی به کاشان و فین می‌رسند که به قولی مردم سر زمین‌های‌شان مشغول زراعت بودند و به قولی مشغول آماده کردن خودشان برای جشن مهرگان. به هرحال مردم با همان بیل و چوب و کلنگی که در دست‌شان بوده خودشان را می‌رسانند به اردهال و البته مثل همه اتفاقات تاریخی مهم کمی دیر!

سلطان‌علی شهید شده بود. عده‌ای فینی جسد او را در قالی‌ای که نقش سجاده‌اش را داشته می‌پیچند و عده‌ای دیگر با دشمنان درگیر می‌شوند. به هرحال فینی‌ها دشمنان را متفرق می‌کنند و جسد را کنار جوی آبی غسل می‌دهند و در جایی که خود سلطان‌علی وصیت کرده بوده به خاک می‌سپارند.

از آن به بعد این مراسم در همین وقت سال برگزار می‌شود و فینی‌ها به صورت نمادین قالی را می‌برند تا لب جوی آب و عده‌ای نمادین با چوب‌ها از تشییع کنندگان محافظت می‌کنند.

چیزی که جلال را به مشهد اردهال پیوند می‌زند و نمی‌دانم که خودش می‌دانسته و حواسش به آن بوده یا نه این است که او نواده همین علی بن باقر (ع) است. در واقع این مراسم، مراسمی در تعظیم و تکریم جد اعلای جلال است. شجره‌نامه‌های اورازانی‌ها سند این ادعاست که یکی‌اش در کتاب اورازان جلال چاپ شده.

ادامه دارد....

قسمت اول

قسمت دوم

قسمت سوم

قسمت چهارم

این مطلب در خبرگزاری مهر منتشر شده است


پيام هاي ديگران ()        PermaLink;        ۱۳٩۱/۱٠/۳ - مهدی قزلی